Voorwerp van de maand november

Obeliskvormige tulpenvaas in twee delen, met een houten pin verbonden. Het kubusvormige onderstuk rust op ver bolpootjes en heeft onder en boven een sterk spreidende plint. Daarop een taps toelopend vierzijdig bovenstuk, in drie segmenten verdeeld, rustend op vier klauwvormige pootjes. Elk segment heeft een schuin opstaand tuitje op elke zijde; het bovenste loopt uit in een langgerekt deel dat aan de bovenkant verdikt is. Versierd in onderglazuur blauw. Op de vier zijden van het onderstuk een naakte putto bij een hekwerk of bloeiende planten. Op de plinten banden met stippen onderbroken door een rond paneeltje met een bloemtak. Op de drie segmenten gestileerde ranken en bloemmotieven, op het bovenste deel losse bloemtakjes. Onder op de bodem gemerkt met het monogram AK.

Tulpenvaas
China, circa 1700
Hoogte 41,5 cm, basis 9 x 9 cm
Groninger Museum, Groningen
inv. nr. MB 149

Obeliskvormige tulpenvazen ontstonden in de Delftse aardewerkindustrie in het laatste kwart van de zeventiende eeuw en waren met name een specialiteit van de fabriek De Grieksche A. Beroemd zijn de grote exemplaren in Hampton Court, gemaakt voor stadhouder koning Willem III (1650-1702) en zijn vrouw Mary Stuart. De obeliskvorm bood associaties met de oudheid en stond al in de zestiende eeuw symbool voor de roem en eer van de vorst. Bij feestelijke ceremonies en banketten aan Europese vorstenhoven kwam de obelisk veel voor en de tulpenvaas met deze vorm sloot daarbij aan als een nieuwe, luxe variant. Tafelmodellen van tulpenvazen werden in een rij op de gedekte tafel geplaatst met kleurige tulpen of andere bloemen in de tuitjes, contrasterend met de blauwe versiering. De tuitjes zijn aan de onderkant dicht, de bloem heeft geen water nodig om het voor de duur van het diner uit te kunnen h ouden. De obeliskvorm heeft nog een andere associatie, namelijk die met de Porseleinen Pagode in Nanking, een toentertijd in Europa beroemd bouwwerk dat bedekt was met platen porselein en voorzien van porseleinen belletjes aan de dakuiteinden. Het werd als typisch Chinees en exotisch beschouwd en de pagode- of obeliskvorm werd een belangrijk onderdeel van de vormentaal van de Europese Chinamode. Deze Chinese tulpenvaas is een nabootsing van een Delfts voorbeeld uit de Grieksche A, zowel in de vorm als in de versiering en is een fraai voorbeeld van vroeg chine de commande. Het nauwgezet naschilderen ging zelfs zover dat ook het fabrieksmerk AK (Adriaen Kocx, 1686-1701) werd overgenomen.

Publ.: D.F. Lunsingh Scheurleer, Chine de Commande, Hilversum 1966, afb. 108; C.J.A. Jörg, Oosters Porselein-Delfts Aardewerk. Wisselwerkingen, Groningen 1983, nr. 42
Ref.: F. Scholten, Delftse piramides, in: C.J.A. Jörg, ed., Feestbundel voor Daan Lunsingh Scheurleer. Mededelingenblad Nederlandse Vereniging van Vrienden van de Ceramiek, 130/131, 1988, pp. 47-51